17 Ιουν 2013
13 Ιουν 2013
από το βιβλίο του Πασκάλ Μπρυκνέρ Ο ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΘΟΩΤΗΤΑΣ (ΙΙ)
Το να αγαπιέμαι από κάποιον και να ανταποκρίνομαι στην αγάπη του, δεν έχει καμιά σχέση με τις αρετές μου ή με τις αρετές του. Κανένα ιδιαίτερο προσόν ή ψυχική ευγένεια δεν βαραίνει την ερωτική επιλογή. Μπορούμε να νιώσουμε το ίδιο ξέφρενο πάθος για έναν δειλό ή για έναν ήρωα.
Χάρη στον έρωτα μου, το λατρεμένο πλάσμα γίνεται μια τρομακτική και ελεύθερη δύναμη που μάταια προσπαθώ να εξημερώσω. Όσο περισσότερο προσκολλώμαι σε αυτό, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από μένα, τόσο πιο απρόσιτο γίνεται, αποκτά διαστάσεις ασύλληπτες.
Όταν δενόμαστε με εκείνον ή με εκείνην για τους οποίους δεν γνωρίζουμε πια τίποτα άλλο παρά μόνο πως τους λατρεύουμε, τοποθετούμαστε σε κατάσταση τρωτότητας, εμφανιζόμαστε γυμνοί, ανυπεράσπιστοι. Και στο μέτρο που οι σχέσεις μας με αυτό γίνονται όλο και πιο στενές, το αγαπημένο πλάσμα δεν μεταμορφώνεται μόνο σε έναν ξένο αλλά προπάντων αντιπροσωπεύει τη δυνατότητα τόσο της έκστασης όσο και της πτώσης. Ακούγοντάς το, λατρεύοντας το, περιμένοντάς το, υποτασσόμαστε σε μια τελεσίδικη ετυμηγορία: γινόμαστε αποδεκτοί ή απορριπτόμαστε. Από αυτόν λοιπόν που αγαπώ περισσότερο, μπορώ να φοβάμαι και το χειρότερο: ο χαμός ή η φυγή του θα μου απόκοβε ένα ουσιαστικό τμήμα του εαυτού μου. Ο έρωτας μας λυτρώνει από το αμάρτημα της ύπαρξης· όταν αποτυχαίνει νιώθουμε συνθλιμμένοι από τη ματαιότητα της ζωής. Το φρικιαστικό στην ερωτική οδύνη, είναι πως τιμωρούμαστε επειδή αγαπώντας τον άλλο θελήσαμε ό,τι το καλό γι' αυτόν. Δεν πληρώνουμε για ένα σφάλμα αλλά για μια μη αποδεκτή προσφορά. Και αυτοί που απορρίπτονται στις εξετάσεις του έρωτα δεν μπορούν να προσφύγουν σε αναθεώρηση· δεν μπορούν να ενοχοποιήσουν κανέναν άλλον και μένουν εγκαταλειμμένοι και αβοήθητοι.
Υπάρχει βεβαίως και η ευτυχία του έρωτα, η ευτυχία της συνενοχής, των μοιρασμένων δοκιμασιών, η ευτυχία να ξεφεύγεις από τα όρια του εαυτού και να εγαταλείπεσαι με πλήρη εμπιστοσύνη στον άλλον, αλλά είναι μια ευτυχία που φέρει εντός της το σπέρμα του ίδιου του αφανισμού της όταν εκφυλίζεται σε κυριακάτικη ηρεμία. Φυσικά υπάρχει πάντα η δυνατότητα να εκθρονίσουμε τον άλλον από την περίοπτη θέση του, και με την υπερβολικά στενή συμβίωση να τον κάνουμε προβλέψιμο, τόσο οικείο όσο και ένα φυτό.
Μόλις λύσω το βασανιστικό αίνιγμα που αντιπροσωπεύει για μένα ο άλλος, τον πεζοποιώ: για να πάψω να βασανίζομαι από την υπερβολική του απόσταση, τον έκανα τόσο οικείο μου, ώστε τώρα υποφέρω από την ενοχλητική του εγγύτητα. Χθες ακόμα τον ένιωθα απόντα ως και την στιγμή της πιο έντονης σαρκικής συνάφειας, και ζούσα με τον τρόμο της εγκατάλειψης· και να που έγινε προβλέψιμος, σμικρυμένος σε ένα μηχανικό "αγάπη μου", ανίκανος πια να με εκπλήξει.
Όποιος δεν διακινδυνεύσει να υποφέρει δεν θα μπορέσει ποτέ του να αγαπήσει.
Αγαπώ σημαίνει ζω μες στην αέναη συνύπαρξη του τρόμου και του θαύματος.
όση οδύνη και αν προκαλεί, αυτή η κατάσταση της υποδούλωσης είναι συχνά προτιμότερη από τη γαλήνη της καρδιάς και βλέπουμε ένα σωρό ανθρώπους που μόλις λυτρώθηκαν από έναν βασανιστικό δεσμό, να αποζητούν αμέσως ένα καινούργιο μαρτύριο και να ρίχνονται σ' αυτό κατενθουσιασμένοι, μην ακούγοντας καμιά λογική αποτροπή.
Πασκάλ Μπρυκνέρ
Ο ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΘΟΩΤΗΤΑΣ
εκδόσεις Αστάρτη
Χάρη στον έρωτα μου, το λατρεμένο πλάσμα γίνεται μια τρομακτική και ελεύθερη δύναμη που μάταια προσπαθώ να εξημερώσω. Όσο περισσότερο προσκολλώμαι σε αυτό, τόσο περισσότερο απομακρύνεται από μένα, τόσο πιο απρόσιτο γίνεται, αποκτά διαστάσεις ασύλληπτες.
Όταν δενόμαστε με εκείνον ή με εκείνην για τους οποίους δεν γνωρίζουμε πια τίποτα άλλο παρά μόνο πως τους λατρεύουμε, τοποθετούμαστε σε κατάσταση τρωτότητας, εμφανιζόμαστε γυμνοί, ανυπεράσπιστοι. Και στο μέτρο που οι σχέσεις μας με αυτό γίνονται όλο και πιο στενές, το αγαπημένο πλάσμα δεν μεταμορφώνεται μόνο σε έναν ξένο αλλά προπάντων αντιπροσωπεύει τη δυνατότητα τόσο της έκστασης όσο και της πτώσης. Ακούγοντάς το, λατρεύοντας το, περιμένοντάς το, υποτασσόμαστε σε μια τελεσίδικη ετυμηγορία: γινόμαστε αποδεκτοί ή απορριπτόμαστε. Από αυτόν λοιπόν που αγαπώ περισσότερο, μπορώ να φοβάμαι και το χειρότερο: ο χαμός ή η φυγή του θα μου απόκοβε ένα ουσιαστικό τμήμα του εαυτού μου. Ο έρωτας μας λυτρώνει από το αμάρτημα της ύπαρξης· όταν αποτυχαίνει νιώθουμε συνθλιμμένοι από τη ματαιότητα της ζωής. Το φρικιαστικό στην ερωτική οδύνη, είναι πως τιμωρούμαστε επειδή αγαπώντας τον άλλο θελήσαμε ό,τι το καλό γι' αυτόν. Δεν πληρώνουμε για ένα σφάλμα αλλά για μια μη αποδεκτή προσφορά. Και αυτοί που απορρίπτονται στις εξετάσεις του έρωτα δεν μπορούν να προσφύγουν σε αναθεώρηση· δεν μπορούν να ενοχοποιήσουν κανέναν άλλον και μένουν εγκαταλειμμένοι και αβοήθητοι.
Υπάρχει βεβαίως και η ευτυχία του έρωτα, η ευτυχία της συνενοχής, των μοιρασμένων δοκιμασιών, η ευτυχία να ξεφεύγεις από τα όρια του εαυτού και να εγαταλείπεσαι με πλήρη εμπιστοσύνη στον άλλον, αλλά είναι μια ευτυχία που φέρει εντός της το σπέρμα του ίδιου του αφανισμού της όταν εκφυλίζεται σε κυριακάτικη ηρεμία. Φυσικά υπάρχει πάντα η δυνατότητα να εκθρονίσουμε τον άλλον από την περίοπτη θέση του, και με την υπερβολικά στενή συμβίωση να τον κάνουμε προβλέψιμο, τόσο οικείο όσο και ένα φυτό.
Μόλις λύσω το βασανιστικό αίνιγμα που αντιπροσωπεύει για μένα ο άλλος, τον πεζοποιώ: για να πάψω να βασανίζομαι από την υπερβολική του απόσταση, τον έκανα τόσο οικείο μου, ώστε τώρα υποφέρω από την ενοχλητική του εγγύτητα. Χθες ακόμα τον ένιωθα απόντα ως και την στιγμή της πιο έντονης σαρκικής συνάφειας, και ζούσα με τον τρόμο της εγκατάλειψης· και να που έγινε προβλέψιμος, σμικρυμένος σε ένα μηχανικό "αγάπη μου", ανίκανος πια να με εκπλήξει.
Όποιος δεν διακινδυνεύσει να υποφέρει δεν θα μπορέσει ποτέ του να αγαπήσει.
Αγαπώ σημαίνει ζω μες στην αέναη συνύπαρξη του τρόμου και του θαύματος.
όση οδύνη και αν προκαλεί, αυτή η κατάσταση της υποδούλωσης είναι συχνά προτιμότερη από τη γαλήνη της καρδιάς και βλέπουμε ένα σωρό ανθρώπους που μόλις λυτρώθηκαν από έναν βασανιστικό δεσμό, να αποζητούν αμέσως ένα καινούργιο μαρτύριο και να ρίχνονται σ' αυτό κατενθουσιασμένοι, μην ακούγοντας καμιά λογική αποτροπή.
Πασκάλ Μπρυκνέρ
Ο ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΘΟΩΤΗΤΑΣ
εκδόσεις Αστάρτη
11 Ιουν 2013
η βαρύτητα
εκτός από τη βαρύτητα
τη δύναμη που μας γειώνει
-και γι αυτό ακριβώς μας απογειώνει-
που ορίζει ότι αφού υπάρχει κάτω
υπάρχει και πάνω
τι άλλο τόσο προφανές και σίγουρο υπάρχει;
θα επανέλθω
δεκτές απαντήσεις
τη δύναμη που μας γειώνει
-και γι αυτό ακριβώς μας απογειώνει-
που ορίζει ότι αφού υπάρχει κάτω
υπάρχει και πάνω
τι άλλο τόσο προφανές και σίγουρο υπάρχει;
θα επανέλθω
δεκτές απαντήσεις
10 Ιουν 2013
από το βιβλίο του Πασκάλ Μπρυκνέρ Ο ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΘΟΩΤΗΤΑΣ (Ι)
Η αντίστροφη όψη της ηγεμονίας μου: αφού είμαι ο κύριος του εαυτού μου, είμαι επίσης και το εμπόδιο μου, ο μόνος υπόλογος για τις ατυχίες ή τις χαρές μου. Αυτή είναι η δύστυχη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου: μετά από κάθε ήττα πρέπει να κάνει την αυτοκριτική του, να εξετάζει τη συνείδησή του, να συντάσσει τον κατάλογο των αδυναμιών και των σφαλμάτων του, καταλήγοντας στο μόνιμο συμπέρασμα: το λάθος είναι δικό μου!
Για ορισμένους το παράπονο είναι ένας τρόπος ζωής, και τα αληθινά γηρατειά, τα γειρατειά του πνεύματος αρχίζουν όταν, στα είκοσι ή στα εξήντα μας, δεν μπορούμε να ανταλλάξουμε με τους άλλους παρά μεμψιμοιρίες και στεναγμούς, όταν ελεεινολογώντας και κακολογώντας τη ζωή μας έχουμε βρει τον καλύτερο τρόπο να μην κάνουμε τίποτα για να την αλλάξουμε.
"Δεν είμαι σαν τους άλλους", αυτή είναι η τυπική φράση του αγελαίου ανθρώπου. Επειδή η τιμωρία που τρομάζει το σύγχρονο άτομο δεν είναι τόσο η ειρκτή ή η καταπίεση, όσο η αδιαφορία: το να μην μετράει καθόλου, να μην υπάρχει παρά μόνο για τον εαυτό του, να παραμένει ένας "προ-κάποιος" που καταγράφεται από τους άλλους σαν μια παρουσία κι όχι σαν ένας συνομιλητής.
Πλάθω τον εαυτό μου σημαίνει καταρχάς αντιγράφω: σε κάθε σκέψη μου, σε κάθε πράξη μου, καταδείχνω το αποτύπωμα του άλλου επάνω μου. Είμαι φτιαγμένος από όλους τους άλλους όπως και εκείνοι από μένα. Ο καθένας φαντασιώνει τον εαυτό του σαν θεμελιωτή και διαπιστώνει πως είναι αντιγραφέας, μιμητής.
Στο περίφημο ερώτημα του Στεντάλ: "Γιατί στο σύγχρονο κόσμο οι άνθρωποι δεν είναι ευτυχισμένοι;" μπορούμε να απαντήσουμε: επειδή έχουν απελευθερωθεί από όλα και αντιλαμβάνονται πως η ελευθερία είναι αβίωτη. Ενώ η απελευθέρωση έχει ένα είδος επικού και ποιητικού μεγαλείου όταν μας απολυτρώνει από την καταπίεση, η ελευθερία μας βασανίζει με τις απαιτήσεις της. Αυτός ο προβιβασμός είναι μια κατάρα: να γιατί τόσοι άντρες και τόσες γυναίκες βρίσκουν παρηγοριά στο νεο-πρωτογονισμό, τα ναρκωτικά, τον πολιτικό εξτρεμισμό, το μυστικισμό της δεκάρας. Να γιατί το σύγχρονο άτομο, διχασμένο ανάμεσα στην ανάγκη για πίστη και στην ανάγκη να δικαιώσει τα πιστεύω του είναι επίσης κι ένας επαγγελματίας αποστάτης, ο νομάδας των συνεχών μεταστροφών, αυτός που κατά τη διάρκεια μιας και μόνο ζωής ασπάζεται και απορρίπτει μια πληθώρα από πίστεις και ιδέες - οι επιλογές του είναι απόλυτες και ταυτόχρονα πρόσκαιρες. Η ιστορία του ατόμου δεν είναι παρά η ιστορία των διαδοχικών του αποκηρύξεων, των μύριων τεχνασμάτων με τα οποία προσπαθεί να ξεφύγει από τον κλήρο να είναι ο εαυτός του. "Αιώνια και αθεράπευτα στοιχειωμένο από το αντίθετό του" είναι το άθροισμα των παραιτήσεων και των αναβαθμίσεων που δρομολογούν τη σταδιοδρομία του.
Αν λάβουμε υπόψη τα όσα βρίσκει ο καθένας μας μόλις γεννηθεί - κάθε είδους εγκαταστάσεις, πλήρη αστικά δίκτυα, μεγάλα νοσοκομειακά κέντρα, δίχως να μιλήσουμε για τα διάφορα επιδόματα που προσφέρει το Κράτος Πρόνοιας - είμαστε τα παραχαϊδεμένα παιδιά μιας ιστορίας για την οποία δεν καταβάλαμε άλλο τίμημα πέρα από το να γεννηθούμε.
Να είσαι χρήστης, σημαίνει να ενδιαφέρεσαι αποκλειστικά και μόνο για την προάσπιση των συμφερόντων σου, να παραμένεις γαντζωμένος στην ιδιαιτερότητα σου, ενώ το να είσαι πολίτης σημαίνει πως προσπαθείς να ξεπεράσεις την ιδιαίτερη περίπτωσή σου για να λάβεις υπόψη το κοινό καλό, να μπεις στο δημόσιο χώρο όπου οι άνθρωποι συνομιλούν με ίσους όρους και δρουν από κοινού.
Είμαστε οι επιζώντες της πρώτης μας νιότης, πενθούμε το μικρό παιδί που ήμαστε κάποτε, και γερνάμε δίχως να μεγαλώσουμε.
Θεωρητικά, τι σημαίνει να είσαι ενήλικος; Σημαίνει να αποδέχεσαι ορισμένες θυσίες, να παραιτείσαι από εξωφρενικές απαιτήσεις, να γνωρίζεις πως είναι προτιμότερο "να νικάς τις επιθυμίες σου παρά την τάξη του κόσμου" (Καρτέσιος). Σημαίνει να ανακαλύπτεις πως το εμπόδιο δεν είναι η άρνηση αλλά η προϋπόθεση της ελευθερίας η οποία όταν δεν συναντά κανένα πρόσκομμα, δεν είναι παρά ένα φάντασμα, ένα μάταιο καπρίτσιο μια και η ύπαρξή της βασίζεται επίσης και στην ισότιμη και σύννομη ελευθερία των άλλων. Σημαίνει να αναγνωρίζεις πως ποτέ δεν ανήκεις ολοκληρωτικά στον εαυτό σου, πως κατά κάποιο τρόπο ανήκεις και στον άλλον ο οποίος αντιμάχεται την απαίτηση σου για ηγεμονία. Τέλος σημαίνει πως κατανοείς ότι πρέπει να διαμορφώνεσαι μεταβαλλόμενος, ότι πάντα αυτοδημιουργείσαι ενάντια στο εγώ σου, ενάντια στο παιδί που υπήρξες κάποτε, και ότι από αυτή την άποψη κάθε εκπαίδευση, ακόμα και η πιο ανεκτική, αποτελεί μια δοκιμασία που μας βγάζει από την κατάσταση της αμεσότητας και της άγνοιας.
Υπάρχουν δυο τρόποι για να αντιμετωπίσουμε μια ερωτική, πολιτική, ή επαγγελματική αποτυχία: ή να την αποδώσουμε στον εαυτό μας και να δεχτούμε τις συνέπειές της, ή να την επιρρίψουμε σε κάποιον άλλον, να καταγγείλουμε έναν υπεύθυνο που έχει ορκιστεί τον χαμό μας. "Υποφέρω: σίγουρα κάποιος πρέπει να φταίει γι' αυτό· έτσι σκέφτονται τα αρρωστημένα πρόβατα" (Νίτσε). Στην πρώτη περίπτωση βρίσκουμε την δύναμη να ξεπεράσουμε την αποτυχία, να την μεταμορφώσουμε σε ένα αναβαθμό προς την προσωπική τελείωση, σε μια απαραίτητη παρακαμπτήριο που οδηγεί στο σωστό δρόμο. Στη δεύτερη, καταδικαζόμαστε στην επανάληψη του σφάλματος, επιρρίπτοντας την ενοχή στον άλλον και αποφεύγοντας να εξετάσουμε τη συνείδηση μας.
Η θυματοποίση είναι το καταφύγιο εκείνου που, έρμαιο του φόβου, προτιμά να γίνει αντικείμενο οίκτου παρά να αντιμετωπίσει ότι τον τρομάζει. Επιδιώκοντας πάση θυσία να εξαφανίσουμε τον πόνο, τον αυξάνουμε, στοιχειωνόμαστε από ένα κακό που εξαπλώνεται τόσο περισσότερο όσο περισσότερο το καταδιώκουμε.
Φυσικά και είναι φρόνιμο να αποφεύγουμε τα βάσανα, όμως υπάρχουν κάποιες δυσκολίες σύμφυτες με τη μοίρα μας, κάποιοι εγγενείς κίνδυνοι δίχως τους οποίους δεν θα μπορούσαμε να εξελιχθούμε σε ολοκληρωμένους ανθρώπους. Αρνούμενοι αυτά τα ρίσκα σημαίνει πως το μόνο που επιθυμούμε είναι η ασφάλεια του εισοδηματία από την κούνια έως τον τάφο.
Όμως το να είμαι ελεύθερος σημαίνει καταρχήν να απολαμβάνω τους δεσμούς στοργής και αμοιβαιότητας που με ενώνουν με τους ομοίους μου και με κάνουν ένα πρόσωπο φορτωμένο με υποχρεώσεις και ευθύνες που, μόλο που αναχαιτίζουν την ανεξαρτησία μου, την ανανεώνουν και την εμπλουτίζουν. Το να είσαι υποκείμενο σημαίνει επίσης να υπόκεισαι στον άλλον, να μη θεωρείς τον εαυτό σου ελεύθερο απέναντί του, να μπαίνεις σε αυτό το δίκτυο των δώρων, των ανταλλαγών, των υποχρεώσεων, που συνιστά τις ανθρώπινες σχέσεις.
Πασκάλ Μπρυκνέρ
Ο ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΘΟΩΤΗΤΑΣ
εκδόσεις Αστάρτη
Για ορισμένους το παράπονο είναι ένας τρόπος ζωής, και τα αληθινά γηρατειά, τα γειρατειά του πνεύματος αρχίζουν όταν, στα είκοσι ή στα εξήντα μας, δεν μπορούμε να ανταλλάξουμε με τους άλλους παρά μεμψιμοιρίες και στεναγμούς, όταν ελεεινολογώντας και κακολογώντας τη ζωή μας έχουμε βρει τον καλύτερο τρόπο να μην κάνουμε τίποτα για να την αλλάξουμε.
"Δεν είμαι σαν τους άλλους", αυτή είναι η τυπική φράση του αγελαίου ανθρώπου. Επειδή η τιμωρία που τρομάζει το σύγχρονο άτομο δεν είναι τόσο η ειρκτή ή η καταπίεση, όσο η αδιαφορία: το να μην μετράει καθόλου, να μην υπάρχει παρά μόνο για τον εαυτό του, να παραμένει ένας "προ-κάποιος" που καταγράφεται από τους άλλους σαν μια παρουσία κι όχι σαν ένας συνομιλητής.
Πλάθω τον εαυτό μου σημαίνει καταρχάς αντιγράφω: σε κάθε σκέψη μου, σε κάθε πράξη μου, καταδείχνω το αποτύπωμα του άλλου επάνω μου. Είμαι φτιαγμένος από όλους τους άλλους όπως και εκείνοι από μένα. Ο καθένας φαντασιώνει τον εαυτό του σαν θεμελιωτή και διαπιστώνει πως είναι αντιγραφέας, μιμητής.
Στο περίφημο ερώτημα του Στεντάλ: "Γιατί στο σύγχρονο κόσμο οι άνθρωποι δεν είναι ευτυχισμένοι;" μπορούμε να απαντήσουμε: επειδή έχουν απελευθερωθεί από όλα και αντιλαμβάνονται πως η ελευθερία είναι αβίωτη. Ενώ η απελευθέρωση έχει ένα είδος επικού και ποιητικού μεγαλείου όταν μας απολυτρώνει από την καταπίεση, η ελευθερία μας βασανίζει με τις απαιτήσεις της. Αυτός ο προβιβασμός είναι μια κατάρα: να γιατί τόσοι άντρες και τόσες γυναίκες βρίσκουν παρηγοριά στο νεο-πρωτογονισμό, τα ναρκωτικά, τον πολιτικό εξτρεμισμό, το μυστικισμό της δεκάρας. Να γιατί το σύγχρονο άτομο, διχασμένο ανάμεσα στην ανάγκη για πίστη και στην ανάγκη να δικαιώσει τα πιστεύω του είναι επίσης κι ένας επαγγελματίας αποστάτης, ο νομάδας των συνεχών μεταστροφών, αυτός που κατά τη διάρκεια μιας και μόνο ζωής ασπάζεται και απορρίπτει μια πληθώρα από πίστεις και ιδέες - οι επιλογές του είναι απόλυτες και ταυτόχρονα πρόσκαιρες. Η ιστορία του ατόμου δεν είναι παρά η ιστορία των διαδοχικών του αποκηρύξεων, των μύριων τεχνασμάτων με τα οποία προσπαθεί να ξεφύγει από τον κλήρο να είναι ο εαυτός του. "Αιώνια και αθεράπευτα στοιχειωμένο από το αντίθετό του" είναι το άθροισμα των παραιτήσεων και των αναβαθμίσεων που δρομολογούν τη σταδιοδρομία του.
Αν λάβουμε υπόψη τα όσα βρίσκει ο καθένας μας μόλις γεννηθεί - κάθε είδους εγκαταστάσεις, πλήρη αστικά δίκτυα, μεγάλα νοσοκομειακά κέντρα, δίχως να μιλήσουμε για τα διάφορα επιδόματα που προσφέρει το Κράτος Πρόνοιας - είμαστε τα παραχαϊδεμένα παιδιά μιας ιστορίας για την οποία δεν καταβάλαμε άλλο τίμημα πέρα από το να γεννηθούμε.
Να είσαι χρήστης, σημαίνει να ενδιαφέρεσαι αποκλειστικά και μόνο για την προάσπιση των συμφερόντων σου, να παραμένεις γαντζωμένος στην ιδιαιτερότητα σου, ενώ το να είσαι πολίτης σημαίνει πως προσπαθείς να ξεπεράσεις την ιδιαίτερη περίπτωσή σου για να λάβεις υπόψη το κοινό καλό, να μπεις στο δημόσιο χώρο όπου οι άνθρωποι συνομιλούν με ίσους όρους και δρουν από κοινού.
Είμαστε οι επιζώντες της πρώτης μας νιότης, πενθούμε το μικρό παιδί που ήμαστε κάποτε, και γερνάμε δίχως να μεγαλώσουμε.
Θεωρητικά, τι σημαίνει να είσαι ενήλικος; Σημαίνει να αποδέχεσαι ορισμένες θυσίες, να παραιτείσαι από εξωφρενικές απαιτήσεις, να γνωρίζεις πως είναι προτιμότερο "να νικάς τις επιθυμίες σου παρά την τάξη του κόσμου" (Καρτέσιος). Σημαίνει να ανακαλύπτεις πως το εμπόδιο δεν είναι η άρνηση αλλά η προϋπόθεση της ελευθερίας η οποία όταν δεν συναντά κανένα πρόσκομμα, δεν είναι παρά ένα φάντασμα, ένα μάταιο καπρίτσιο μια και η ύπαρξή της βασίζεται επίσης και στην ισότιμη και σύννομη ελευθερία των άλλων. Σημαίνει να αναγνωρίζεις πως ποτέ δεν ανήκεις ολοκληρωτικά στον εαυτό σου, πως κατά κάποιο τρόπο ανήκεις και στον άλλον ο οποίος αντιμάχεται την απαίτηση σου για ηγεμονία. Τέλος σημαίνει πως κατανοείς ότι πρέπει να διαμορφώνεσαι μεταβαλλόμενος, ότι πάντα αυτοδημιουργείσαι ενάντια στο εγώ σου, ενάντια στο παιδί που υπήρξες κάποτε, και ότι από αυτή την άποψη κάθε εκπαίδευση, ακόμα και η πιο ανεκτική, αποτελεί μια δοκιμασία που μας βγάζει από την κατάσταση της αμεσότητας και της άγνοιας.
Υπάρχουν δυο τρόποι για να αντιμετωπίσουμε μια ερωτική, πολιτική, ή επαγγελματική αποτυχία: ή να την αποδώσουμε στον εαυτό μας και να δεχτούμε τις συνέπειές της, ή να την επιρρίψουμε σε κάποιον άλλον, να καταγγείλουμε έναν υπεύθυνο που έχει ορκιστεί τον χαμό μας. "Υποφέρω: σίγουρα κάποιος πρέπει να φταίει γι' αυτό· έτσι σκέφτονται τα αρρωστημένα πρόβατα" (Νίτσε). Στην πρώτη περίπτωση βρίσκουμε την δύναμη να ξεπεράσουμε την αποτυχία, να την μεταμορφώσουμε σε ένα αναβαθμό προς την προσωπική τελείωση, σε μια απαραίτητη παρακαμπτήριο που οδηγεί στο σωστό δρόμο. Στη δεύτερη, καταδικαζόμαστε στην επανάληψη του σφάλματος, επιρρίπτοντας την ενοχή στον άλλον και αποφεύγοντας να εξετάσουμε τη συνείδηση μας.
Η θυματοποίση είναι το καταφύγιο εκείνου που, έρμαιο του φόβου, προτιμά να γίνει αντικείμενο οίκτου παρά να αντιμετωπίσει ότι τον τρομάζει. Επιδιώκοντας πάση θυσία να εξαφανίσουμε τον πόνο, τον αυξάνουμε, στοιχειωνόμαστε από ένα κακό που εξαπλώνεται τόσο περισσότερο όσο περισσότερο το καταδιώκουμε.
Φυσικά και είναι φρόνιμο να αποφεύγουμε τα βάσανα, όμως υπάρχουν κάποιες δυσκολίες σύμφυτες με τη μοίρα μας, κάποιοι εγγενείς κίνδυνοι δίχως τους οποίους δεν θα μπορούσαμε να εξελιχθούμε σε ολοκληρωμένους ανθρώπους. Αρνούμενοι αυτά τα ρίσκα σημαίνει πως το μόνο που επιθυμούμε είναι η ασφάλεια του εισοδηματία από την κούνια έως τον τάφο.
Όμως το να είμαι ελεύθερος σημαίνει καταρχήν να απολαμβάνω τους δεσμούς στοργής και αμοιβαιότητας που με ενώνουν με τους ομοίους μου και με κάνουν ένα πρόσωπο φορτωμένο με υποχρεώσεις και ευθύνες που, μόλο που αναχαιτίζουν την ανεξαρτησία μου, την ανανεώνουν και την εμπλουτίζουν. Το να είσαι υποκείμενο σημαίνει επίσης να υπόκεισαι στον άλλον, να μη θεωρείς τον εαυτό σου ελεύθερο απέναντί του, να μπαίνεις σε αυτό το δίκτυο των δώρων, των ανταλλαγών, των υποχρεώσεων, που συνιστά τις ανθρώπινες σχέσεις.
Πασκάλ Μπρυκνέρ
Ο ΠΕΙΡΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΘΟΩΤΗΤΑΣ
εκδόσεις Αστάρτη
9 Ιουν 2013
από την συλλογή ΕΚ ΤΟΥ ΠΛΗΣΙΟΝ του οδυσσέα ελύτη
Πιο κοντός από τη λύπη του ο άνθρωπος.
Κουράγιο χρειάζεται. Ανάμεσα στον δείκτη του χεριού σου και την άκρη του τετραδίου σου απλώνεται τεραστίου μήκους έκταση που έχεις να διανύσεις.
Την άνοιξη αν δεν τη βρεις τη φτιάχνεις. Και ή πας να παίξεις τρικυμία ή πνίγεσαι.
Μια εξίσωση από κολοκύθια που βράζουν χωρίς κανέναν προορισμό είναι η ζωή. Αμέτε να μετρηθείτε, αχθοφόροι του ονόματος σας.
Τον κορυδαλλό τον ακούς μόνον όταν δεν τον βλέπεις, όπως την έμπνευση τη βρίσκεις μόνον όταν δεν την κυνηγάς.
Να φωτογραφίζεις αν γίνεται την στενοχώρια σου την ώρα που περνάει το τρένο κι αστραποβολούν τα παραθυράκια της.
ΕΚ ΤΟΥ ΠΛΗΣΙΟΝ
Οδυσσέας Ελύτης
εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ
Κουράγιο χρειάζεται. Ανάμεσα στον δείκτη του χεριού σου και την άκρη του τετραδίου σου απλώνεται τεραστίου μήκους έκταση που έχεις να διανύσεις.
Την άνοιξη αν δεν τη βρεις τη φτιάχνεις. Και ή πας να παίξεις τρικυμία ή πνίγεσαι.
Μια εξίσωση από κολοκύθια που βράζουν χωρίς κανέναν προορισμό είναι η ζωή. Αμέτε να μετρηθείτε, αχθοφόροι του ονόματος σας.
Τον κορυδαλλό τον ακούς μόνον όταν δεν τον βλέπεις, όπως την έμπνευση τη βρίσκεις μόνον όταν δεν την κυνηγάς.
Να φωτογραφίζεις αν γίνεται την στενοχώρια σου την ώρα που περνάει το τρένο κι αστραποβολούν τα παραθυράκια της.
ΕΚ ΤΟΥ ΠΛΗΣΙΟΝ
Οδυσσέας Ελύτης
εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ
20130607 6 φωτογραφίες από το γκάζι
μέγα πλήθος, μέγα πάθος
κάπου ανάμεσα στην λατρεία του πλήθους, το ροκ "πουσάρισμα" της μουσικής,
το αδιαχώρητο, τον κακό ήχο, τα περιττά φωτιστικά εφέ και την αγένεια του ταμείου
χάθηκε η παλιά μαγεία
τελικά τι: καλοστημένη αρπαχτή με "οικονομικό" εισιτήριο
και αντιφασιστικά συνθήματα;
2 Ιουν 2013
από το βιβλίο του ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ Η μεταμόρφωση
... Η Μεταμόρφωση συμπυκνώνει στις λίγες σελίδες της τα βασικά θέματα της καφκικής θεματολογίας: το παράλογο της ζωής, την αποσύνδεση του πνεύματος από το σώμα, την αποξένωση από το κοινωνικό περιβάλλον, τα όρια της συμπάθειας και της καλοσύνης, το άγχος του ανθρώπου μπροστά σε μια νέα ακατανόητη εποχή. Έχοντας χάσει την επαφή με τους ανθρώπους που μας περιβάλλουν, αναλωνόμαστε σε εικασίες για τις διαθέσεις τους που αντικατοπτρίζουν τις δικές μας ανασφάλειες, τους δικούς μας φόβους. Αυτό το είδωλο του εαυτού μας προβάλλουμε στους άλλους και, μη έχοντας αυτοσυνείδηση, αυτό αντικρίζουμε στο βλέμμα τους· παραμένουμε έτσι ξένοι και εγκλωβισμένοι σε έναν κύκλο σκέψεων και συμπεριφορών που οδηγεί ανεπιστρεπτί στην καταστροφή - είναι μια ερμηνεία που υποβάλλει η αλληγορική αφήγηση της Μεταμόρφωσης.
. . .
της Λαμπρινής Κουζέλη
από την εισαγωγή
Μα ο Γκρέγκορ κατάλαβε ότι δεν εμπόδιζε αυτός τη μετακόμιση, γιατί θα μπορούσαν εύκολα να τον μεταφέρουν μέσα σ' ένα κατάλληλο κασόνι, που θα 'χε μια-δυο τρύπες για να παίρνει αέρα. Αυτό που πραγματικά εμπόδιζε την οικογένεια να μετακομίσει ήταν μάλλον η απελπισία τους και η πεποίθηση ότι τους χτύπησε μια δυστυχία που όμοιά της δεν είχε πλήξει ποτέ κανέναν από τον κύκλο των συγγενών και των γνωστών τους.
Η μεταμόρφωση
ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ
ΤΟ ΒΗΜΑ
. . .
της Λαμπρινής Κουζέλη
από την εισαγωγή
Μα ο Γκρέγκορ κατάλαβε ότι δεν εμπόδιζε αυτός τη μετακόμιση, γιατί θα μπορούσαν εύκολα να τον μεταφέρουν μέσα σ' ένα κατάλληλο κασόνι, που θα 'χε μια-δυο τρύπες για να παίρνει αέρα. Αυτό που πραγματικά εμπόδιζε την οικογένεια να μετακομίσει ήταν μάλλον η απελπισία τους και η πεποίθηση ότι τους χτύπησε μια δυστυχία που όμοιά της δεν είχε πλήξει ποτέ κανέναν από τον κύκλο των συγγενών και των γνωστών τους.
Η μεταμόρφωση
ΦΡΑΝΤΣ ΚΑΦΚΑ
ΤΟ ΒΗΜΑ
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)